Oral HPV Taşıyıcılığı: Tarama Testi Gerekir mi, Sonuç Ne Anlatır?
Güncelleme tarihi: 23 Ağu
Çoğu olguda oral HPV taşıyıcılığı hiçbir belirti vermez, bir yıl içinde kendiliğinden temizlenir ve sağlıklı bir kişide rutin tarama testi gerekmez; ancak ağızda iki haftayı aşan yara, tek taraflı boğaz ağrısı, yutma güçlüğü ya da boyunda ele gelen kitle varsa test yerine kulak burun boğaz muayenesi ve gerekirse biyopsi gerekir.
Taşıyıcılık sık, kanser ise nadirdir. ABD'de 5.579 kişinin ağız gargarası incelendiğinde herhangi bir oral HPV tipi %6,9, kanserle en çok ilişkilendirilen HPV 16 ise %1,0 oranında bulundu (Gillison ve ark., JAMA 2012). Aşağıda taşıyıcılığın ne anlama geldiğini, gargara ve sürüntü testlerinin neyi gösterip neyi gösteremediğini ve kimin muayeneye ihtiyaç duyduğunu kaynaklarıyla anlattım.
Oral HPV Taşıyıcılığı Ne Demektir?
Oral HPV taşıyıcılığı, ağız ve boğaz mukozasından alınan örnekte insan papilloma virüsünün (Human Papillomavirus, HPV) genetik materyalinin saptanması demektir. Bu bulgu tek başına hastalık değildir; çoğu kişide lezyon, siğil ya da yakınma yoktur. Gillison ve arkadaşlarının 2012 tarihli JAMA çalışması, taşıyıcılığın toplumda yaygın ve çoğunlukla sessiz olduğunu gösterdi.
Virüs ağız içinde dil kökü, bademcikler ve yumuşak damak gibi orofarinks bölgelerine yerleşebilir. Düşük riskli tipler (HPV 6 ve 11) ağızda nadiren papillom denen iyi huylu kabarıklıklar yapar; yüksek riskli tipler (özellikle HPV 16) ise uzun süre kalırsa yıllar içinde orofarinks kanserine zemin hazırlayabilir.
Bulaş büyük ölçüde cinsel temasla olur. Aynı çalışmada hiç cinsel temas öyküsü olmayanlarda oral HPV %0,9, cinsel temas öyküsü olanlarda %7,5 bulundu ve oran partner sayısıyla birlikte arttı. Ortak bardak ya da çatal kullanımının anlamlı bir bulaş yolu olduğunu gösteren veri yoktur. Bulaş yollarının tamamını HPV nasıl bulaşır yazımda ayrıntılı anlattım.
Belirtiler ve başvuru zamanı için ağız ve boğaz HPV belirtileri yazıma bakabilirsiniz.
Oral HPV Taşıyıcılığı Ne Kadar Sürer ve Kimlerde Uzar?
Oral HPV taşıyıcılığı çoğu kişide aylar içinde sona erer. HPV Infection in Men (HIM) kohortunda 1.626 erkek izlendi; yeni kazanılan oral HPV enfeksiyonlarının ortanca süresi herhangi bir tip için 6,9 ay, HPV 16 için 7,3 ay bulundu (Kreimer ve ark., Lancet 2013). Yani enfeksiyonların çoğu bir yıl içinde temizlendi.
Aynı çalışmada ilk 12 ayda erkeklerin %4,4'ü yeni bir oral HPV enfeksiyonu, %1,7'si kanser yapabilen (onkojenik) bir tip, %0,6'sı HPV 16 kazandı. Yeni HPV 16 enfeksiyonlarının 18'inden 8'i en az iki kontrolde sürdü; kalıcılığın küçük bir grupta olduğunu bu rakam gösteriyor.
Taşıyıcılığın daha sık görüldüğü ya da uzadığı durumlar şunlardır:
Sigara: Kreimer çalışmasında onkojenik tip kazanımı sigarayla ilişkiliydi; Gillison verisinde günlük sigara sayısı arttıkça oran yükseldi.
Erkek cinsiyet: Oral HPV erkeklerde %10,1, kadınlarda %3,6 bulundu (Gillison 2012).
Partner sayısı: Yaşam boyu partner sayısı arttıkça taşıyıcılık oranı arttı.
Bağışıklığın baskılanması: HIV ile yaşayanlarda ve organ nakli sonrası ilaç kullananlarda temizlenme daha yavaştır.
Yaş: Sıklık 30-34 yaşta %7,3 ve 60-64 yaşta %11,4 ile iki tepe yaptı.
Kadın tarafında oran daha düşük olsa da rahim ağzında (serviks) HPV saptanan kadınların ağız taşıyıcılığı ayrıca sorulabilir; bu durumda da rutin test yerine belirti ve muayene esas alınır.
Oral HPV Taşıyıcılığı Kanser Anlamına mı Gelir?
Hayır, oral HPV taşıyıcılığı kanser tanısı değildir; kanser, yüksek riskli bir tipin yıllarca kalıcı olduğu küçük bir grupta gelişir. D'Souza ve arkadaşlarının 2007 tarihli NEJM vaka-kontrol çalışmasında ağızda HPV 16 bulunması orofarinks kanseriyle güçlü biçimde ilişkiliydi (olasılık oranı 14,6), ancak bu ilişki taşıyıcıların çoğunun kanser olacağı anlamına gelmez.
Aynı çalışmada tümörlerin %72'sinde HPV 16 DNA'sı saptandı ve yaşam boyu 6 ya da daha fazla oral seks partneri olanlarda risk 3,4 kat yüksek bulundu. Bu veriler HPV'nin orofarinks kanserindeki rolünü kanıtlar; fakat taşıyıcı bir bireyin kişisel riskini tek başına hesaplamaya yetmez. Risk, kalıcılık, sigara ve alkol, bağışıklık durumu gibi etkenlerin birleşimiyle şekillenir.
Oral seksin boğaz kanseriyle ilişkisini ve bu kanserlerin seyrini oral seks ve boğaz kanseri yazımda ayrıca ele aldım.
Konunun genel çerçevesi için HPV ve oral seks sayfası da yol gösterici olur.
Oral HPV Tarama Testi Kimlere Önerilir?
Bugün sağlıklı ve yakınması olmayan kişiler için önerilmiş bir oral HPV tarama programı yoktur. ABD Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezi (CDC) 2021 cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlar kılavuzu, HPV testlerinin anüs, penis ve ağız-boğaz kanserlerini taramak için kullanılmasını önermez (Workowski ve ark., MMWR Recomm Rep 2021).
Bunun gerekçesi basittir: Taşıyıcıların çoğu bir yıl içinde virüsü temizler, pozitif bir sonucun ardından yapılacak kanıtlanmış bir tedavi ya da izlem adımı yoktur ve sonuç çoğu zaman yalnızca kaygı üretir. Rahim ağzı taramasında olduğu gibi kanser öncüsü bir lezyonu yakalayıp tedavi eden bir zincir ağız ve boğazda henüz kurulamadı.
Test, şu durumlarda gündeme gelir:
Bilimsel araştırmalar ve toplum taramaları (sıklık ve doğal seyir çalışmaları)
HPV ilişkili orofarinks kanseri tedavisi görmüş hastaların araştırma amaçlı izlemi
Ağızda görünür bir lezyon varsa, lezyondan alınan biyopside HPV tiplemesi
Rahim ağzı taramasında kullanılan HPV DNA testinin mantığını ve sonuç türlerini HPV DNA testi yazımda anlattım.
Gargara ve Sürüntü Testleri Ağızdaki HPV'yi Ne Kadar Doğru Gösterir?
Gargara ve sürüntü testleri virüsü saptayabilir, ancak kanseri dışlamak için yeterince duyarlı değildir. Gipson ve arkadaşlarının 2018 tarihli Oral Oncology meta-analizinde, baş-boyun kanseri tanısı almış hastalarda ağızdan alınan HPV testinin duyarlılığı %72, özgüllüğü %92 bulundu; HPV ilişkili tümörlerin dörtte biri ile yarısı testte gözden kaçabiliyordu.
Kullanılan örnekleme yöntemleri şunlardır:
Ağız çalkalama ve gargara: Kişi 30 saniye kadar ağzını özel bir sıvıyla çalkalar ve gargara yapar; sıvıdaki hücrelerde PCR (polimeraz zincir reaksiyonu) ile HPV DNA'sı aranır. NHANES çalışmasında bu yöntem kullanıldı.
Fırça ya da sürüntü: Dil, bademcik ve yanak mukozası fırçayla taranır.
Lezyon biyopsisi: Görünür bir yara, plak ya da kitle varsa asıl tanı aracıdır; patoloji incelemesi ve gerekirse p16 boyaması yapılır.
Kanser hastalarında bile duyarlılık %72 iken, yazarlar sağlıklı kişilerde bu testlerin tarama aracı olarak yararının büyük olasılıkla sınırlı kaldığını belirtti. Negatif bir sonuç güvence vermez; pozitif bir sonuç ise enfeksiyonun ne zaman kazanıldığını ya da kalıcı olup olmayacağını söylemez.
Oral HPV Testi Pozitif Çıkarsa Ne Yapılır?
Test pozitif çıktıysa ilk adım paniğe kapılmak değil, ağız ve boğazın muayenesidir. Kreimer ve arkadaşlarının HIM verisine göre yeni enfeksiyonların çoğu bir yıl içinde temizlendiği için yakınması olmayan birinde tedavi ya da sık tekrar test önerilmez; CDC 2021 kılavuzu da HPV pozitifliğine özgü bir antiviral tedavi tanımlamaz.
Pratikte izlediğim yol şöyledir:
Ağız içi, dil, bademcik ve boyun muayenesi; şüpheli bulgu varsa kulak burun boğaz uzmanına yönlendirme
Sigara kullanılıyorsa bırakma planı, çünkü sigara hem kazanımı hem kalıcılığı artırır
Yaşa uygunsa HPV aşısının konuşulması
Partnerin genital muayenesi ya da kadınsa rahim ağzı taramasının güncel olup olmadığının sorulması
Alarm belirtilerinin anlatılması: iki haftayı aşan boğaz ağrısı, tek taraflı kulak ağrısı, yutma güçlüğü, ses kısıklığı, boyunda kitle
Pozitif sonucun bir ilişkide sadakatsizlik kanıtı olmadığını da vurgulamak gerekir; virüs aylar ya da yıllar önce kazanılmış olabilir.
Daha ayrıntılı bilgi için oral HPV bilgi sayfası da hazırladım.
Ağız ve Boğazdaki HPV Enfeksiyonundan Nasıl Korunulur?
Korunmanın en güçlü aracı HPV aşısıdır, ardından sigarayı bırakmak ve bariyer yöntemleri gelir. Chaturvedi ve arkadaşlarının 2018 tarihli Journal of Clinical Oncology çalışmasında aşılanmış genç erişkinlerde aşı tiplerine bağlı oral HPV sıklığı %88,2 daha düşüktü; çalışma kesitseldir, randomize değil.
ABD Bağışıklama Uygulamaları Danışma Kurulu (ACIP), HPV aşısını 26 yaşa kadar rutin önerir; 27-45 yaş arasında ise hekimle ortak karar verilmesini önerir (Meites ve ark., MMWR 2019). Aşı mevcut enfeksiyonu tedavi etmez ama henüz karşılaşılmamış tiplere karşı koruma sağlar.
Diğer önlemler:
Oral seks sırasında prezervatif ya da dental bariyer (lateks örtü) kullanımı temas yüzeyini azaltır, ancak tam koruma sağlamaz.
Sigara ve yoğun alkolün bırakılması mukozanın direncini korur.
Düzenli diş hekimi ve ağız muayenesi, görünür lezyonların erken fark edilmesini sağlar.
Erkeklerde aşının yaş sınırı ve doz şemasını erkeklerde HPV aşısı yazımda anlattım.
Oral HPV Taşıyıcılığı Hakkında Sık Sorulan Sorular
Ağızdan sürüntü verirsem HPV olup olmadığımı kesin öğrenebilir miyim?
Kesin öğrenemezsiniz. Gipson ve arkadaşlarının 2018 meta-analizinde ağız örneklerinin duyarlılığı kanser hastalarında bile %72 bulundu; yani virüs varken test negatif çıkabilir. Pozitif sonuç da enfeksiyonun ne zaman kazanıldığını ve kalıcı olup olmayacağını göstermez. Bu yüzden test yaptırmadan önce sonucun neyi değiştireceğini hekiminizle konuşmanızı öneririm.
Oral HPV taşıyıcılığı kendiliğinden geçer mi?
Çoğu kişide geçer. HIM kohortunda yeni kazanılan oral HPV enfeksiyonlarının ortanca süresi 6,9 ay, HPV 16 için 7,3 ay bulundu ve enfeksiyonların çoğu bir yıl içinde temizlendi (Kreimer ve ark., Lancet 2013). Sigara içenlerde ve bağışıklığı baskılanmış kişilerde süre uzayabilir, bu nedenle sigarayı bırakmak temizlenmeyi destekleyen en somut adımdır.
Eşimde genital HPV var, benim ağzımda da var mıdır?
Olabilir, ancak otomatik olarak geçtiği söylenemez. Gillison 2012 verisinde oral HPV sıklığı partner sayısıyla arttı; yine de partneri HPV pozitif olan herkes ağızda taşıyıcı değildir. CDC 2021 kılavuzu, HPV pozitif kişilerin partnerlerinde HPV testi yapılmasını önermez. Yakınma yoksa ağız muayenesi ve aşı uygunluğunun değerlendirilmesi yeterli bir başlangıçtır.
Ortak bardak ve çatal kullanmak oral HPV bulaştırır mı?
Bu tür gündelik temasların anlamlı bir bulaş yolu olduğunu gösteren veri yoktur. Gillison ve arkadaşlarının çalışmasında hiç cinsel temas öyküsü olmayanlarda oral HPV sıklığı yalnızca %0,9 bulundu ve oran cinsel partner sayısıyla arttı. Asıl bulaş yolu oral seks ve derin öpüşme gibi yakın mukoza temaslarıdır; sosyal hayatta bardak ya da çatal paylaşmaktan çekinmenize gerek yoktur.
HPV aşısı olduysam yine de oral HPV taşıyıcısı olabilir miyim?
Olabilirsiniz, çünkü aşı tüm HPV tiplerini kapsamaz ve mevcut bir enfeksiyonu temizlemez. Chaturvedi ve arkadaşlarının 2018 kesitsel çalışmasında aşılananlarda aşı tiplerine bağlı oral HPV sıklığı %88,2 daha düşük bulundu (randomize değil). Aşı, özellikle cinsel yaşam başlamadan yapıldığında ağızdaki yüksek riskli tiplere karşı belirgin koruma sağlar.
Oral HPV için hangi doktora başvurmalıyım?
Ağızda yara, beyaz ya da kırmızı plak, tek taraflı boğaz veya kulak ağrısı, yutma güçlüğü ya da boyunda kitle varsa kulak burun boğaz uzmanına başvurmalısınız. Genital HPV, siğil ya da partner sorusuyla geliyorsanız ürolojide ya da jinekolojide değerlendirme yapılır. CDC 2021 kılavuzu tanıyı test sonucundan çok muayene ve gerekirse biyopsiyle koymayı esas alır.
Bu içerik yalnızca bilgilendirme amaçlıdır, tanı ve tedavi yerine geçmez. Şikâyetiniz varsa hekiminize başvurun.
İletişim
Op. Dr. Niyazi Umut Özdemir · Üroloji Uzmanı
Adres: Fener Mah. Bülent Ecevit Bulv. No:23 Kanyon Plaza K:4 D:7, Muratpaşa / Antalya
Telefon: 0242 323 17 77
WhatsApp: 0505 525 24 22
Çalışma saatleri: Pazartesi-Cuma 09:00-17:30, Cumartesi 09:00-12:00
ORCID: 0000-0002-6457-4770
Kaynaklar
Gillison ML, Broutian T, Pickard RK, ve ark. Prevalence of oral HPV infection in the United States, 2009-2010. JAMA. 2012;307(7):693-703.
Kreimer AR, Pierce Campbell CM, Lin HY, ve ark. Incidence and clearance of oral human papillomavirus infection in men: the HIM cohort study. Lancet. 2013;382(9895):877-887.
D'Souza G, Kreimer AR, Viscidi R, ve ark. Case-control study of human papillomavirus and oropharyngeal cancer. N Engl J Med. 2007;356(19):1944-1956.
Gipson BJ, Robbins HA, Fakhry C, D'Souza G. Sensitivity and specificity of oral HPV detection for HPV-positive head and neck cancer. Oral Oncol. 2018;77:52-56.
Chaturvedi AK, Graubard BI, Broutian T, ve ark. Effect of prophylactic human papillomavirus (HPV) vaccination on oral HPV infections among young adults in the United States. J Clin Oncol. 2018;36(3):262-267.
Meites E, Szilagyi PG, Chesson HW, ve ark. Human papillomavirus vaccination for adults: updated recommendations of the Advisory Committee on Immunization Practices. MMWR Morb Mortal Wkly Rep. 2019;68(32):698-702.
Workowski KA, Bachmann LH, Chan PA, ve ark. Sexually transmitted infections treatment guidelines, 2021. MMWR Recomm Rep. 2021;70(4):1-187.
Son gözden geçirme tarihi: 1 Kasım 2026
Yorumlar