HPV Nasıl Bulaşır? Cinsel Temas, Prezervatif ve Diğer Yollar
Güncelleme tarihi: 2 Nis
HPV nasıl bulaşır sorusunun cevabı, çoğu olguda cinsel temas sırasında enfekte cilt ya da mukozanın diğer kişinin cildine veya mukozasına değmesidir; bunun için tam ilişki gerekmez. Ancak prezervatifin örtmediği skrotum, kasık ya da vulva derisi temas ediyorsa veya doğum sırasında anneden bebeğe geçiş söz konusuysa virüs prezervatife rağmen ve cinsel ilişki dışında da geçebilir.
Bu kadar kolay geçmesinin sonucu da şaşırtıcı değildir. Amerika Birleşik Devletleri verisiyle yapılan bir modelleme çalışmasında, en az bir karşı cins partneri olan kadınların yaşam boyu HPV edinme olasılığı yüzde 84,6, erkeklerinki yüzde 91,3 olarak hesaplanmıştır (Chesson ve ark., 2014). Yani HPV ile karşılaşmak istisna değil, cinsel hayatın olağan bir parçasıdır; asıl önemli olan hangi temasın risk taşıdığını ve riski neyin azalttığını bilmektir.
HPV Nasıl Bulaşır ve Hangi Temas Türleri Risk Taşır?
HPV, epitel hücrelerini enfekte eden bir virüstür ve en sık deri ile deri ya da deri ile mukoza teması yoluyla bulaşır. CDC'nin 2021 cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlar kılavuzu, vajinal ve anal ilişkiyi ana bulaş yolu olarak tanımlar; oral seks ve penetrasyonsuz genital temas da bulaşa aracılık edebilir (Workowski ve ark., 2021).
Virüs, ilişki sırasında oluşan gözle görülmeyen mikro sıyrıklardan epitelin bazal tabakasına ulaşır. Erkekte en sık peniste, özellikle glansta, sünnet çizgisinde (koronal sulkus) ve skrotumda; kadında vulvada, vajina girişinde, vajina duvarında ve rahim ağzında yerleşir. Anal ilişkide makat çevresi ve anal kanal da hedef bölgedir.
Erkeklerde HPV'nin doğal seyrini izleyen HIM kohort çalışmasında 1.159 erkekten glans, koronal sulkus, penis gövdesi ve skrotumdan örnek alınmıştır. Yeni genital HPV enfeksiyonu sıklığı 1.000 kişi-ayda 38,4 olarak bulunmuş, yaşam boyu partner sayısı arttıkça onkojenik tiplerle enfeksiyon riski yükselmiştir (Giuliano ve ark., 2011). Partner sayısı tek başına bir yargı ölçütü değildir, yalnızca karşılaşma olasılığını artıran istatistiksel bir etkendir.
HPV'nin temel özelliklerini, tiplerini ve risk gruplarını HPV'nin temel özellikleri sayfamızda ayrıca anlattım.
Prezervatif HPV Bulaşmasını Ne Kadar Önler?
Prezervatif HPV bulaşmasını belirgin biçimde azaltır, ancak tamamen önlemez. Yeni cinsel hayata başlayan 82 üniversite öğrencisi kadını izleyen çalışmada, partneri her ilişkide prezervatif kullananlarda genital HPV sıklığı 100 hasta-yılında 37,8, yüzde 5'ten az kullananlarda 89,3 bulunmuştur; düzeltilmiş risk oranı 0,3'tür (Winer ve ark., 2006).
Bu sonuç, düzenli prezervatif kullanımının riski yaklaşık üçte bire indirdiği anlamına gelir. Aynı çalışmada her ilişkide prezervatif kullanan grupta 32 hasta-yılı boyunca hiç servikal skuamöz intraepitelyal lezyon saptanmamış, tutarsız kullanan grupta ise 97 hasta-yılında 14 yeni lezyon görülmüştür. Bu, randomize olmayan, gözleme dayalı bir kohort çalışmasıdır; yine de prezervatifin koruyucu etkisini zamansal ilişkiyle gösteren önemli bir veridir.
Korumanın sınırlı kalmasının nedeni anatomiktir. Prezervatif penis gövdesini örter, fakat skrotum, kasık, perine ve vulva derisi açık kalır. HPV bu bölgelerde de bulunabildiği için cilt teması sürdükçe geçiş mümkündür. CDC kılavuzu da bu nedenle prezervatifi riski azaltan, ancak tek başına yeterli olmayan bir önlem olarak tanımlar (Workowski ve ark., 2021).
HPV Cinsel İlişki Dışında Nasıl Bulaşır?
HPV cinsel ilişki dışında da bulaşabilir, ancak bu yollar cinsel temasa göre çok daha seyrektir. Petca ve arkadaşlarının 2020 tarihli derlemesi; parmakla temas, ortak kullanılan nesneler, ağız yoluyla temas, kişinin kendi vücudunda virüsü bir bölgeden diğerine taşıması ve anneden bebeğe geçişi tanımlanmış cinsel olmayan yollar olarak sıralar.
Kendi kendine bulaştırma (otoinokülasyon), özellikle elle dokunma sonrasında virüsün bir bölgeden diğerine taşınmasıdır. Derlemede, hiç cinsel ilişkisi olmayan kadınlarda ve cinsel istismar öyküsü bulunmayan çocuklarda saptanan genital siğiller bu yolun kanıtı olarak gösterilir. Cinsel oyuncakların ortak kullanımı da teorik olarak bir geçiş aracıdır.
Anneden bebeğe geçiş (vertikal bulaş), doğum sırasında anne genital mukozasıyla temas yoluyla ya da daha seyrek olarak plasenta ve amniyon sıvısı üzerinden olabilir. Havuz ya da su yoluyla bulaş ise derlemeye göre hiçbir zaman gösterilmemiştir (Petca ve ark., 2020). Havlu ve iç çamaşırı yoluyla geçiş bildirilmiş olsa da kanıtı zayıftır; bu nedenle bir partnerde HPV saptandığında ev içi eşyalar için aşırı önlem almak gerekmez.
Genital siğillerin cinsel olmayan bulaş yollarını siğilin cinsel olmayan bulaşı yazımda ayrıntılı ele aldım.
Belirtisi Olmayan Kişi HPV'yi Bulaştırabilir mi?
Evet, belirtisi olmayan kişi HPV'yi bulaştırabilir ve bulaşların büyük bölümü bu şekilde olur. CDC kılavuzuna göre HPV enfeksiyonlarının çoğu belirti vermez ve kendiliğinden geriler; kişi siğil ya da lezyon olmadan virüsü taşıyıp partnerine geçirebilir (Workowski ve ark., 2021). Siğilin olmaması virüsün olmadığı anlamına gelmez.
Enfeksiyonun süresi bu sessiz taşıyıcılığı açıklar. HIM kohortunda erkeklerde herhangi bir HPV tipiyle enfeksiyonun ortanca süresi 7,52 ay, HPV 16 için 12,19 ay bulunmuştur (Giuliano ve ark., 2011). Bu süre boyunca kişi çoğu zaman hiçbir şey fark etmez.
Bu bilgi, ilişkide sık yaşanan bir kaygıyı da açıklar. Bir partnerde yıllar sonra siğil ya da anormal smear sonucu çıkması, enfeksiyonun yeni alındığını göstermez; virüs önceki bir ilişkiden kalmış ve uzun süre sessiz seyretmiş olabilir.
Bu konudaki soruları eşim beni aldatıyor mu yazımda yanıtladım.
Kadın ve Erkekte HPV Bulaşması Nasıl Farklılık Gösterir?
HPV her iki cinste de aynı yollarla bulaşır, fakat yerleştiği bölgeler ve doğurduğu sonuçlar farklıdır. Kadında virüs çoğunlukla vulva, vajina girişi ve rahim ağzında tutunur; rahim ağzında kalıcı yüksek riskli enfeksiyon, kanser öncüsü lezyonlara zemin hazırlar. Erkekte ise penis, glans, skrotum ve makat çevresi ana hedef bölgedir (Workowski ve ark., 2021).
Kadın tarafında rahim ağzı, HPV'nin en çok kanser sonucuna yol açtığı organdır. Bu nedenle kadınlarda düzenli smear ve HPV DNA testiyle tarama yapılır; virüsün bulaştığı anı bilmek değil, kalıcı enfeksiyonu zamanında yakalamak hedeflenir. Vulvada ve vajina girişinde genital siğil de görülebilir.
Erkek tarafında rutin bir tarama testi bulunmaz. CDC kılavuzu, erkeklerde HPV taramasını önermez; tanı çoğunlukla siğil gibi görünür bir lezyon ortaya çıktığında muayeneyle konur (Workowski ve ark., 2021). Erkek, belirti yaşamadan virüsü taşıyıp partnerine aktarabildiği için bulaş zincirinde önemli bir halkadır.
Erkeklerdeki seyri erkeklerde HPV enfeksiyonu sayfamızda anlattım.
Oral Seks Yoluyla HPV Nasıl Bulaşır?
Oral seks yoluyla HPV, penis, vulva ya da makat çevresindeki virüsün ağız ve boğaz mukozasına teması ile bulaşır. ABD'de 14-69 yaş arası 5.579 kişinin incelendiği NHANES verisinde ağızda HPV sıklığı yüzde 6,9 bulunmuş; erkeklerde yüzde 10,1, kadınlarda yüzde 3,6 olarak saptanmıştır (Gillison ve ark., 2012).
Aynı çalışmada hiç cinsel teması olmayanlarda ağız HPV sıklığı yüzde 0,9, cinsel teması olanlarda yüzde 7,5'tir; partner sayısı ve günlük içilen sigara sayısı arttıkça sıklık da artmıştır (Gillison ve ark., 2012). Bu veri, ağızdaki HPV'nin de büyük ölçüde cinsel davranışla ilişkili olduğunu gösterir.
Ağız ve boğazdaki HPV çoğunlukla belirti vermez ve kendiliğinden temizlenir. Kalıcı HPV 16 enfeksiyonu ise bademcik ve dil kökü kanserleriyle ilişkilidir (Gillison ve ark., 2012).
Bu bağlantıyı HPV ve boğaz kanseri yazımda ayrıca ele aldım.
HPV Bulaşma Riski Hangi Önlemlerle Azalır?
HPV bulaşma riskini azaltan başlıca önlemler aşı, düzenli prezervatif kullanımı ve kadınlarda düzenli taramadır. ABD Bağışıklama Uygulamaları Danışma Kurulu (ACIP), aşıyı rutin olarak 11-12 yaşta, 9 yaştan itibaren önerir; 26 yaşına kadar herkese telafi aşısı, 27-45 yaş arasında ise hekimle ortak karar önerir (Meites ve ark., 2019).
Aşının koruyuculuğu, virüsle karşılaşmadan önce yapıldığında en yüksektir; çünkü aşı mevcut enfeksiyonu tedavi etmez, yeni enfeksiyonu önler. Dokuz değerli aşı, genital siğillerin çoğundan sorumlu HPV 6 ve 11 ile kansere yol açan başlıca yüksek riskli tipleri kapsar. Avrupa kılavuzu, anogenital siğillerin yüzde 95'ten fazlasının HPV 6 ve 11 kaynaklı olduğunu belirtir (Gilson ve ark., 2020).
HPV nasıl bulaşır sorusunun cevabını bilmek, önlemleri doğru yere yöneltmeyi sağlar. Prezervatif, yukarıda anlattığım gibi riski yaklaşık üçte bire indirir. Penis bölgesinde tıraş ya da epilasyon sırasında oluşan küçük yaralar da virüsün tutunmasını kolaylaştırabildiği için cilt bakımı sırasında travmadan kaçınmak mantıklıdır.
Bu konuyu epilasyon ve HPV yazımda anlattım.
Aşı takvimi ve kimlere uygulandığı için HPV aşıları sayfamıza bakabilirsiniz.
HPV Bulaşması Hakkında Sık Sorulan Sorular
HPV tek bir cinsel ilişkiyle bulaşır mı?
Evet, HPV tek bir ilişkiyle de bulaşabilir, fakat her temas enfeksiyonla sonuçlanmaz. Winer ve arkadaşlarının kohortunda cinsel hayata yeni başlayan kadınlarda HPV sıklığı, prezervatif kullanılmadığında 100 hasta-yılında 89,3'e ulaşmıştır (Winer ve ark., 2006). Bu yüksek oran, virüsün ilk partnerlerle bile kısa sürede edinilebildiğini gösterir.
Öpüşmekle HPV bulaşır mı?
Öpüşmeyle HPV bulaşı teorik olarak mümkündür, ancak kanıtı sınırlıdır ve ağız HPV'sinin büyük kısmı cinsel temasla ilişkilidir. NHANES verisinde hiç cinsel teması olmayanlarda ağız HPV sıklığı yalnızca yüzde 0,9 bulunmuştur (Gillison ve ark., 2012). Bu nedenle derin öpüşme değil, oral seks ana risk olarak öne çıkar.
Tuvalet, havuz ya da havludan HPV kapılır mı?
Havuz ya da su yoluyla HPV bulaştığı hiçbir zaman gösterilmemiştir; tuvalet oturağı, havlu ve iç çamaşırı yoluyla geçiş ise teorik olasılık ya da nadir olgu bildirimleriyle sınırlıdır. Petca ve arkadaşlarının derlemesi su yoluyla bulaşın hiçbir zaman kanıtlanmadığını vurgular (Petca ve ark., 2020). Kişisel eşyaları ayrı kullanmak yeterli bir hijyen önlemidir.
Prezervatif kullanırsam partnerime HPV bulaştırmam mı?
Prezervatif bulaş riskini belirgin azaltır, ancak sıfırlamaz. Her ilişkide prezervatif kullanılan grupta HPV sıklığı, nadiren kullanılan gruba göre yaklaşık üçte bir düzeyine inmiştir (Winer ve ark., 2006). Skrotum ve vulva gibi örtülmeyen deri alanları açık kaldığı için CDC kılavuzu prezervatifi tek başına yeterli saymaz.
HPV bulaştıktan ne kadar sonra test pozitif çıkar?
HPV'nin bulaştıktan sonra testte ne zaman saptanacağına dair net bir süre yoktur; virüs aylarca hatta yıllarca sessiz kalabilir. CDC kılavuzu, HPV'nin çoğu zaman belirti vermediğini ve erkeklerde onaylı bir tarama testi bulunmadığını belirtir (Workowski ve ark., 2021). Kadınlarda tarama, yaşa uygun smear ve HPV DNA testiyle yapılır.
Aşı olduysam HPV bulaşır mı?
Aşılı kişiye aşının kapsamadığı HPV tipleri yine bulaşabilir, ancak kapsanan tiplerle enfeksiyon riski çok düşer. İsveç'te 1,6 milyonu aşkın kadını izleyen kayıt çalışmasında 17 yaşından önce aşılananlarda invaziv rahim ağzı kanseri insidans oranı 0,12 bulunmuştur (Lei ve ark., 2020). Bu nedenle aşılı kadınlarda da taramaya devam edilir.
Bu içerik yalnızca bilgilendirme amaçlıdır, tanı ve tedavi yerine geçmez. Şikâyetiniz varsa hekiminize başvurun.
İletişim
Op. Dr. Niyazi Umut Özdemir · Üroloji Uzmanı
Adres: Fener Mah. Bülent Ecevit Bulv. No:23 Kanyon Plaza K:4 D:7, Muratpaşa / Antalya
Telefon: 0242 323 17 77
WhatsApp: 0505 525 24 22
Çalışma saatleri: Pazartesi-Cuma 09:00-17:30, Cumartesi 09:00-12:00
ORCID: 0000-0002-6457-4770
Kaynaklar
Workowski KA, Bachmann LH, Chan PA, ve ark. Sexually Transmitted Infections Treatment Guidelines, 2021. MMWR Recomm Rep. 2021;70(4):1-187.
Winer RL, Hughes JP, Feng Q, ve ark. Condom use and the risk of genital human papillomavirus infection in young women. N Engl J Med. 2006;354(25):2645-2654.
Giuliano AR, Lee JH, Fulp W, ve ark. Incidence and clearance of genital human papillomavirus infection in men (HIM): a cohort study. Lancet. 2011;377(9769):932-940.
Chesson HW, Dunne EF, Hariri S, Markowitz LE. The estimated lifetime probability of acquiring human papillomavirus in the United States. Sex Transm Dis. 2014;41(11):660-664.
Petca A, Borislavschi A, Zvanca ME, ve ark. Non-sexual HPV transmission and role of vaccination for a better future. Exp Ther Med. 2020;20(6):186.
Gillison ML, Broutian T, Pickard RKL, ve ark. Prevalence of oral HPV infection in the United States, 2009-2010. JAMA. 2012;307(7):693-703.
Meites E, Szilagyi PG, Chesson HW, ve ark. Human papillomavirus vaccination for adults: updated recommendations of the Advisory Committee on Immunization Practices. MMWR Morb Mortal Wkly Rep. 2019;68(32):698-702.
Gilson R, Nugent D, Werner RN, ve ark. 2019 IUSTI-Europe guideline for the management of anogenital warts. J Eur Acad Dermatol Venereol. 2020;34(8):1644-1653.
Lei J, Ploner A, Elfström KM, ve ark. HPV vaccination and the risk of invasive cervical cancer. N Engl J Med. 2020;383(14):1340-1348.
Son gözden geçirme tarihi: 29 Ekim 2026
Yorumlar