Oral Seks HPV ve Boğaz Kanseri: Risk, Belirtiler ve Korunma
Güncelleme tarihi: 2 Nis
Oral seks HPV bulaşının tanınmış bir yoludur ve boğaz kanserinin bir türü olan orofarenks kanseriyle bağlantılıdır; ancak çoğu olguda ağızdaki HPV birkaç ay içinde kendiliğinden temizlenir ve kansere ilerlemez. Risk, enfeksiyon yıllarca kalıcı olursa, partner sayısı yüksekse ya da sigara kullanılıyorsa artar; aşı ve erken muayene bu riski azaltır.
Bu ilişkiyi korkuyla değil ölçüyle konuşmak gerekiyor. Aşağıda oral HPV'nin ne kadar yaygın olduğunu, erkeklerde neden daha sık görüldüğünü, hangi belirtilerin kulak burun boğaz muayenesi gerektirdiğini, HPV ilişkili boğaz kanserinin seyrini ve korunma yollarını yayımlanmış çalışmaların rakamlarıyla anlatıyorum.
Oral Seks HPV Bulaşına Nasıl Yol Açar?
Oral seks HPV bulaşına, virüsün peniste, glansta, vulvada ya da vajina girişindeki deri ve mukozadan ağız ve boğaz mukozasına temasla geçmesiyle yol açar. ABD'de 14-69 yaş arası yetişkinleri kapsayan ulusal çalışmada ağızda HPV saptanma oranı %6,9 bulunmuş ve hiç cinsel teması olmayanlarda %0,9'a düşmüştür (Gillison, JAMA 2012).
Aynı çalışmada ağızdaki HPV sıklığı partner sayısı arttıkça ve günde içilen sigara sayısı arttıkça yükselmiştir. Virüs özellikle bademcik dokusu ve dil kökü gibi kıvrımlı, kriptalı bölgelere yerleşir. Bu bölgeler orofarenks adını taşır ve HPV ilişkili boğaz kanserinin büyük kısmı burada gelişir.
HPV yalnız oral seksle değil, vajinal ve anal temasla da bulaşır; cilt cilde temas yeterlidir. Bulaş yollarının tamamını HPV nasıl bulaşır yazımda ayrıca anlattım.
Oral sekste bulaşan diğer enfeksiyonları (bel soğukluğu, frengi, herpes) oral seks enfeksiyonları yazımda topladım.
Oral Seks HPV Riski Boğaz Kanserine Ne Kadar Dönüşür?
Oral seks HPV riski boğaz kanserine çoğu olguda dönüşmez; kanser için virüsün özellikle HPV16 tipinin yıllarca kalıcı olması gerekir. Hastane temelli bir vaka kontrol çalışmasında yaşam boyu 6 ve üzeri oral seks partneri olanlarda orofarenks kanseri olasılığı 3,4 kat (olasılık oranı 3,4) bulunmuştur; bu çalışma randomize değildir (D'Souza, N Engl J Med 2007).
Aynı çalışmada ağızda HPV16 bulunması orofarenks kanseriyle çok daha güçlü ilişkili çıkmış (olasılık oranı 14,6) ve tümör dokularının %72'sinde HPV16 DNA'sı saptanmıştır. Yani belirleyici olan tek başına oral seks değil, yüksek riskli tipin ağızda kalıcı hâle gelmesidir.
Toplum düzeyinde tablo son kırk yılda değişti. ABD kanser kayıtlarında HPV pozitif orofarenks kanseri sıklığı 1988-2004 arasında %225 artarken HPV negatif olanlar %50 azalmış; araştırmacılar bu eğilim sürerse yıllık HPV pozitif orofarenks kanseri sayısının 2020'ye kadar rahim ağzı kanserini geçeceğini öngörmüştür (Chaturvedi, J Clin Oncol 2011).
Bu artışın ağız boşluğuna ve boğaza ait diğer HPV ilişkili kanserlerle birlikte nasıl değerlendirildiğini HPV ilişkili kanserler sayfamızda bulabilirsiniz.
Erkeklerde Oral HPV Neden Daha Sık Görülür?
Erkeklerde oral HPV, kadınlara göre yaklaşık üç kat daha sık görülür. ABD ulusal verisinde ağızda herhangi bir HPV tipi erkeklerin %10,1'inde, kadınların %3,6'sında saptanmış; ham yaygınlık oranı 2,8 bulunmuştur (Gillison, JAMA 2012). Nedeni tam bilinmemekle birlikte bağışıklık yanıtı ve cinsel davranış farkları üzerinde durulur.
Bir hipotez, vulva ve vajina girişindeki mukozanın penis derisine göre daha yüksek virüs yükü taşıması nedeniyle oral seks sırasında erkeğin daha fazla virüse maruz kalmasıdır. Diğer bir görüş, kadınların genital HPV ile daha erken yaşta karşılaşıp antikor geliştirmesidir. Bu açıklamalar henüz kanıtlanmış değildir, ama erkekteki yüksek sıklık tutarlı bir bulgudur.
Kadın tarafında oral HPV daha seyrek olsa da önemsiz değildir. Rahim ağzında HPV saptanan bir kadında ağızda da enfeksiyon olabilir ve orofarenks kanseri kadınlarda da görülür. Rahim ağzı taraması kadında yerleşik bir program olduğu hâlde, ağız ve boğaz için benzer bir tarama yoktur.
Erkek tarafındaki genel HPV tablosunu erkeklerde HPV enfeksiyonu sayfamızda ayrıca ele aldım.
Ağızdaki HPV Kendiliğinden Temizlenir mi?
Ağızdaki HPV çoğu olguda kendiliğinden temizlenir. Genital HPV için erkeklerde yapılan büyük kohortta herhangi bir HPV tipinin ortanca süresi 7,5 ay, HPV16 için 12,2 ay bulunmuştur (Giuliano, Lancet 2011). Ağız için benzer bir doğal seyir izlenir; sorun, küçük bir grupta virüsün yıllarca kalıcı olmasıdır.
Kalıcılığı artıran etkenler arasında sigara, yaşın ilerlemesi ve bağışıklığın baskılanması öne çıkar. Ağızda HPV saptanması tek başına kanser tanısı değildir ve bugün için ağızdaki HPV'yi yok eden bir ilaç bulunmaz. CDC 2021 cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlar kılavuzu, ağız ve boğaz için rutin HPV testi önermez (Workowski, MMWR Recomm Rep 2021).
Bu nedenle belirtisi olmayan bir kişide "ağızda HPV var mı" diye test yaptırmak yerine, aşağıdaki belirtilerin izlenmesi ve sigaranın bırakılması daha anlamlıdır. Ağızdaki taşıyıcılığın ve mevcut testlerin sınırlarını oral HPV taşıyıcılığı yazımda ayrıntılı tartıştım.
HPV İlişkili Boğaz Kanserinin Belirtileri Nelerdir?
HPV ilişkili boğaz kanserinin sık görülen ilk belirtisi boyunda ağrısız bir şişliktir; bu şişlik çoğu zaman tümörün boyun lenf bezine yayılmasını gösterir. Tümör bademcik ya da dil kökünde küçük kalabildiği için ağızdan bakınca görülmeyebilir. Bu tümörlerin %72'sinde HPV16 DNA'sı saptanmıştır (D'Souza, N Engl J Med 2007).
Muayene gerektiren belirtiler şunlardır:
Boyunda ağrısız ve kaybolmayan şişlik
Birkaç haftada geçmeyen boğaz ağrısı ya da yutkunurken takılma hissi
Tek taraflı kulak ağrısı
Bademcikte tek taraflı büyüme ya da yara
Açıklanamayan ses kısıklığı ya da kilo kaybı
Bu belirtilerin çoğu farenjit, bademcik iltihabı ya da reflü gibi sık ve zararsız nedenlerle de ortaya çıkar. Belirti geçmiyorsa değerlendirme kulak burun boğaz hekimi tarafından yapılır; ürolojik muayene genital lezyonlar ve partner değerlendirmesi için tamamlayıcıdır.
Ağız ve boğazdaki HPV'nin belirti ve bulaş yönünü ağız ve boğaz HPV'si yazımda daha geniş ele aldım.
HPV Pozitif Boğaz Kanserinin Seyri Neden Farklıdır?
HPV pozitif boğaz kanserinin seyri, sigara ve alkolle ilişkili HPV negatif tümörlere göre daha iyidir. Randomize bir tedavi çalışmasının ikincil analizinde 3 yıllık genel sağkalım HPV pozitif hastalarda %82,4, HPV negatiflerde %57,1 bulunmuş ve ölüm riski %58 daha düşük hesaplanmıştır (Ang, N Engl J Med 2010).
Aynı analizde sigara bu avantajı törpülemiştir: her ek paket yılı sigara ölüm riskini anlamlı biçimde artırmıştır. Popülasyon verisinde de HPV pozitif hastaların ortanca sağkalımı 131 ay, HPV negatiflerin 20 ay bulunmuştur (Chaturvedi, J Clin Oncol 2011). Bu rakamlar tedavi sonucu için güvence değildir; evre, tümör büyüklüğü ve genel sağlık sonucu belirler.
Tedavinin ürolojiyle bir ilgisi yoktur; radyoterapi, kemoterapi ve cerrahi kararı baş boyun onkolojisi ekiplerince verilir. Benim burada vurgulamak istediğim nokta, tanı konmuş bir hastada sigarayı bırakmanın tedaviye eşlik eden en somut adım olduğudur.
Oral Seks HPV Bulaşından Nasıl Korunulur?
Oral seks HPV bulaşından korunmanın temeli aşıdır; bariyer yöntemleri ve sigarayı bırakmak buna eklenir. ACIP 2019 önerisine göre HPV aşısı 11-12 yaşta rutin olarak, 9 yaştan itibaren yapılabilir; 26 yaşa kadar herkes için telafi aşısı önerilir, 27-45 yaşta ortak klinik karar ile değerlendirilir (Meites, MMWR 2019).
ABD'de genç yetişkinlerde yapılan kesitsel bir analizde aşılı kişilerde ağızda aşı tiplerinin sıklığı aşısızlara göre %88,2 daha düşük bulunmuştur; çalışma randomize değildir ve aşının boğaz kanserini önlediğini doğrudan göstermez (Chaturvedi, J Clin Oncol 2018). Aşı yetişkin erkekler için de bir seçenektir; ayrıntıyı erkeklerde HPV aşısı yazımda anlattım.
Oral seks sırasında prezervatif ya da dental bariyer (lateks örtü) kullanmak temas yüzeyini azaltır. Prezervatifin genital HPV'ye etkisi, kullanım tutarlılığına göre değişir: her ilişkide kullanan erkeklerin kadın partnerlerinde HPV enfeksiyonu riski yaklaşık %70 daha düşük bulunmuştur (Winer, N Engl J Med 2006). Örtmediği deriden bulaş sürdüğü için koruma tam değildir.
Sigarayı bırakmak hem ağızda HPV kalıcılığı hem de tanı sonrası seyir açısından önem taşır. Aşının hangi tipleri kapsadığını ve doz şemasını HPV aşıları sayfamızda bulabilirsiniz; ağızdaki HPV için hazırlanan oral HPV bilgi sitesi de ek bir kaynaktır.
Oral Seks HPV Hakkında Sık Sorulan Sorular
Oral seks yapan herkes boğaz kanseri olur mu?
Hayır, oral seks yapanların büyük çoğunluğunda boğaz kanseri gelişmez. Ağızdaki HPV çoğu olguda aylar içinde temizlenir; kanser için yüksek riskli tipin yıllarca kalıcı olması gerekir. Vaka kontrol çalışmasında 6 ve üzeri oral seks partneri olanlarda olasılık 3,4 kat bulunmuştur, bu mutlak riskin yine düşük olduğu anlamına gelir (D'Souza, N Engl J Med 2007).
Ağızda HPV olup olmadığı test edilebilir mi?
Araştırma amaçlı gargara ve tükürük testleri vardır, ancak rutin kullanım için onaylanmış ve önerilen bir oral HPV testi bulunmaz. CDC 2021 kılavuzu belirtisi olmayan kişilerde ağız ve boğaz için HPV taraması önermez (Workowski, MMWR Recomm Rep 2021). Geçmeyen belirtide kulak burun boğaz muayenesi yapılır, gerekirse biyopsi alınır.
Partnerimde genital siğil varsa oral seks güvenli midir?
Görünür siğil varken oral temas bulaş olasılığını artırır, bu dönemde tedavi tamamlanana kadar temastan kaçınmak mantıklıdır. Siğillere çoğunlukla düşük riskli HPV6 ve HPV11 neden olur, bunlar kanserle ilişkili tipler değildir. IUSTI 2019 Avrupa kılavuzu da tedavi süresince partner bilgilendirmesini önerir (Gilson, J Eur Acad Dermatol Venereol 2020).
Yetişkin yaşta HPV aşısı boğaz kanseri riskini azaltır mı?
Aşı, henüz karşılaşılmamış tiplere karşı korur; daha önce alınmış enfeksiyonu tedavi etmez. ACIP 2019 önerisi 26 yaşa kadar herkese, 27-45 yaşta ortak karar ile aşıyı içerir (Meites, MMWR 2019). Aşılılarda ağızda aşı tiplerinin %88,2 daha seyrek bulunduğu gözlemsel bir veri vardır; kanseri önlediği doğrudan gösterilmemiştir (Chaturvedi, J Clin Oncol 2018).
Kadınlarda oral HPV riski erkeklerden farklı mıdır?
Kadınlarda ağızda HPV sıklığı erkeklere göre daha düşüktür: ABD ulusal verisinde kadınlarda %3,6, erkeklerde %10,1 bulunmuştur (Gillison, JAMA 2012). Rahim ağzında HPV saptanan kadının ağız ve boğaz için ayrıca belirti takibi yapması yeterlidir, rutin oral test önerilmez. Rahim ağzı taraması ise kılavuzlara göre sürdürülür.
Sigara oral HPV riskini nasıl etkiler?
Sigara hem ağızda HPV bulunma olasılığını hem de tanı sonrası seyri olumsuz etkiler. Ulusal veride oral HPV sıklığı günde içilen sigara sayısıyla birlikte artmış (Gillison, JAMA 2012), randomize bir tedavi çalışmasının analizinde her ek paket yılı ölüm riskini artırmıştır (Ang, N Engl J Med 2010). Sigarayı bırakmak her iki yönden de kazanç sağlar.
Bu içerik yalnızca bilgilendirme amaçlıdır, tanı ve tedavi yerine geçmez. Şikâyetiniz varsa hekiminize başvurun.
İletişim
Op. Dr. Niyazi Umut Özdemir · Üroloji Uzmanı
Adres: Fener Mah. Bülent Ecevit Bulv. No:23 Kanyon Plaza K:4 D:7, Muratpaşa / Antalya
Telefon: 0242 323 17 77
WhatsApp: 0505 525 24 22
Çalışma saatleri: Pazartesi-Cuma 09:00-17:30, Cumartesi 09:00-12:00
ORCID: 0000-0002-6457-4770
Kaynaklar
Gillison ML, Broutian T, Pickard RK, ve ark. Prevalence of oral HPV infection in the United States, 2009-2010. JAMA. 2012;307(7):693-703.
D'Souza G, Kreimer AR, Viscidi R, ve ark. Case-control study of human papillomavirus and oropharyngeal cancer. N Engl J Med. 2007;356(19):1944-1956.
Chaturvedi AK, Engels EA, Pfeiffer RM, ve ark. Human papillomavirus and rising oropharyngeal cancer incidence in the United States. J Clin Oncol. 2011;29(32):4294-4301.
Ang KK, Harris J, Wheeler R, ve ark. Human papillomavirus and survival of patients with oropharyngeal cancer. N Engl J Med. 2010;363(1):24-35.
Giuliano AR, Lee JH, Fulp W, ve ark. Incidence and clearance of genital human papillomavirus infection in men (HIM): a cohort study. Lancet. 2011;377(9769):932-940.
Chaturvedi AK, Graubard BI, Broutian T, ve ark. Effect of prophylactic human papillomavirus (HPV) vaccination on oral HPV infections among young adults in the United States. J Clin Oncol. 2018;36(3):262-267.
Meites E, Szilagyi PG, Chesson HW, ve ark. Human papillomavirus vaccination for adults: updated recommendations of the Advisory Committee on Immunization Practices. MMWR Morb Mortal Wkly Rep. 2019;68(32):698-702.
Winer RL, Hughes JP, Feng Q, ve ark. Condom use and the risk of genital human papillomavirus infection in young women. N Engl J Med. 2006;354(25):2645-2654.
Workowski KA, Bachmann LH, Chan PA, ve ark. Sexually transmitted infections treatment guidelines, 2021. MMWR Recomm Rep. 2021;70(4):1-187.
Gilson R, Nugent D, Werner RN, ve ark. 2019 IUSTI-Europe guideline for the management of anogenital warts. J Eur Acad Dermatol Venereol. 2020;34(8):1644-1653.
Son gözden geçirme tarihi: 31 Ekim 2026
Yorumlar