top of page

HPV Nedir? Tipleri, Belirtileri, Bulaşması ve Tedavisi

Yazarın fotoğrafı: Op Dr Niyazi Umut Özdemir
Op Dr Niyazi Umut Özdemir
12 Eyl 2025
7 dakikada okunur

Güncelleme tarihi: 2 Nis

HPV nedir?
HPV nedir?

HPV nedir sorusunun kısa cevabı şudur: insan papilloma virüsü, deri ve mukozayı enfekte eden ve çoğunlukla cinsel temasla bulaşan yaygın bir DNA virüsüdür. Çoğu olguda belirti vermez ve bağışıklık sistemi tarafından aylar içinde temizlenir; ancak yüksek riskli bir tip yıllarca kalıcı olursa rahim ağzında, makatta, peniste ya da boğazda kanser öncüsü değişikliklere yol açabilir.


Bu virüs istisnai değil, son derece yaygındır. ABD verisiyle yapılan bir modelleme çalışmasında, en az bir karşı cins partneri olan kadınların yaşam boyu HPV edinme olasılığı yüzde 84,6, erkeklerinki yüzde 91,3 olarak hesaplanmıştır (Chesson ve ark., 2014). Bu nedenle HPV tanısını bir damga olarak değil, doğru takip edilmesi gereken sık bir enfeksiyon olarak görüyorum.

HPV Nedir ve Vücutta Hangi Dokuları Enfekte Eder?


HPV, Papillomaviridae ailesinden, yalnızca çok katlı yassı epiteli enfekte eden bir virüstür; yani deriyi ve ağız, boğaz, vajina, rahim ağzı ve anal kanal gibi mukozaları hedefler. Petca ve arkadaşlarının 2020 derlemesine göre ana bulaş yolu deri ile deri ya da deri ile mukoza temasıdır (Petca ve ark., 2020).


Virüs epitelin en alt katmanındaki bazal hücrelere küçük sıyrıklardan ulaşır ve hücre yenilendikçe yüzeye doğru çoğalır. Erkekte en sık glansta, sünnet çizgisinde, penis gövdesinde ve skrotumda; kadında vulvada, vajina girişinde ve rahim ağzında bulunur. Her iki cinste makat çevresi, anal kanal ve ağız boğaz bölgesi de tutulabilir.


HPV kana geçen bir virüs değildir; bu nedenle kan testiyle aranmaz ve vücuda yayılan bir enfeksiyon gibi davranmaz. Tanı ve takip, virüsün bulunduğu dokudan alınan örnek ya da görünür lezyonun muayenesiyle yapılır (Workowski ve ark., 2021).

HPV Tipleri Nelerdir ve Düşük ile Yüksek Riskli Tipler Nasıl Ayrılır?


HPV tipleri kanser oluşturma potansiyeline göre düşük riskli ve yüksek riskli olarak ikiye ayrılır. Avrupa kılavuzuna göre anogenital siğillerin yüzde 95'ten fazlasının nedeni düşük riskli HPV 6 ve 11'dir (Gilson ve ark., 2020); yüksek riskli tipler ise rahim ağzı kanseri başta olmak üzere kanserlerle ilişkilidir.


Yüksek riskli tipler arasında en önemlileri HPV 16 ve 18'dir. 38 ülkeden 10.575 invaziv rahim ağzı kanseri olgusunun incelendiği çalışmada HPV DNA'sı olguların yüzde 85'inde saptanmış, HPV pozitif olguların yüzde 71'inde HPV 16 ya da 18 bulunmuştur. HPV 16, 18, 31, 33, 35, 45, 52 ve 58 birlikte HPV pozitif kanserlerin yüzde 91'inden sorumludur (de Sanjose ve ark., 2010).


Bu ayrım pratikte önemlidir. Düşük riskli tip saptanan kişide sorun genellikle siğil gibi görünür bir lezyondur ve kanser riski taşımaz. Yüksek riskli tipte ise önemli olan virüsün kalıcı olup olmadığıdır; bu da düzenli tarama ile izlenir.


HPV'nin ilişkili olduğu kanser türlerini HPV ve kanser sayfamızda ayrıca anlattım.

HPV Hangi Yollarla Bulaşır?


HPV başlıca vajinal, anal ve oral seks sırasında cilt ile mukozanın teması yoluyla bulaşır; penetrasyon olmasa da cilt teması yeterlidir ve virüs belirtisiz taşıyıcıdan da geçebilir. CDC'nin 2021 kılavuzu prezervatifin riski azalttığını, ancak örtmediği deri alanları nedeniyle tam koruma sağlamadığını vurgular (Workowski ve ark., 2021).


Partneri her ilişkide prezervatif kullanan kadınlarda genital HPV sıklığı 100 hasta-yılında 37,8, nadiren kullananlarda 89,3 bulunmuştur (Winer ve ark., 2006). Bu, randomize olmayan bir kohort çalışmasıdır, fakat prezervatifin riski yaklaşık üçte bire indirdiğini gösterir. Parmakla temas, kendi kendine bulaştırma ve doğum sırasında anneden bebeğe geçiş ise daha seyrek yollardır (Petca ve ark., 2020).


Temas türlerini, prezervatifin sınırlarını ve cinsel olmayan yolları HPV bulaşma yolları yazımda ayrıntılı ele aldım.

HPV Hangi Belirtileri Verir?


HPV enfeksiyonlarının büyük çoğunluğu hiçbir belirti vermez; kişi virüsü taşıdığını çoğu zaman bilmez. CDC kılavuzuna göre görünür belirti olduğunda bu genellikle anogenital siğildir; yüksek riskli tiplerin yol açtığı hücresel değişiklikler ise belirti vermez ve ancak tarama testleriyle saptanır (Workowski ve ark., 2021).


Siğiller erkekte peniste, glansta, sünnet derisinde, skrotumda ya da makat çevresinde; kadında vulvada, vajina girişinde, vajina duvarında ve makat çevresinde görülebilir. Genellikle ağrısızdır, ten renginde ya da hafif koyu, düz ya da karnabahar görünümlü kabarıklıklar şeklindedir. Kaşıntı ya da sürtünmeye bağlı hafif kanama eşlik edebilir.


Rahim ağzındaki hücresel değişiklikler ağrı, akıntı ya da kanama yapmadan ilerleyebilir. Bu yüzden kadınlarda belirti beklemek yerine yaşa uygun taramaya katılmak gerekir.


Belirtilerin kadın ve erkekte nasıl ayrıldığını HPV belirtileri yazımda anlattım.

HPV Kendiliğinden Geçer mi ve Ne Zaman Kalıcı Olur?


Evet, HPV enfeksiyonlarının çoğu kendiliğinden geçer. 608 üniversite öğrencisi kadının üç yıl izlendiği çalışmada yeni enfeksiyonların ortanca süresi 8 ay bulunmuştur (Ho ve ark., 1998). Erkeklerde yürütülen HIM kohortunda ise ortanca süre herhangi bir tip için 7,52 ay, HPV 16 için 12,19 aydır (Giuliano ve ark., 2011).


Aynı kadın kohortunda virüsün 6 ay ya da daha uzun sürmesi; ileri yaş, kansere yol açan tipler ve birden fazla tiple enfeksiyonla ilişkili bulunmuştur. Kalıcı yüksek riskli enfeksiyon, anormal smear riskini belirgin artırmıştır (Ho ve ark., 1998). Yani tehlike enfeksiyonun kendisinde değil, kalıcılığındadır.


Bağışıklığı baskılanmış kişilerde, örneğin HIV ile yaşayanlarda ya da organ nakli sonrası ilaç kullananlarda virüsün temizlenmesi daha zor olabilir ve takip sıklaştırılır (Workowski ve ark., 2021).


Görünür siğillerde bekleme seçeneğinin ne zaman uygun olduğunu siğil kendiliğinden geçer mi yazımda tartıştım.

HPV Kadın ve Erkekte Hangi Kanserlerle İlişkilidir?


HPV kadında rahim ağzı, vajina, vulva ve anüs; erkekte penis ve anüs; her iki cinste de ağız boğaz (orofarenks) kanserleriyle ilişkilidir. Petca ve arkadaşlarının derlemesine göre HPV, rahim ağzı kanserlerinin yüzde 99'undan, anal kanserlerin yüzde 90'ından ve orofarenks kanserlerinin yüzde 45-90'ından sorumlu tutulmaktadır (Petca ve ark., 2020).


Aynı derlemede vajina kanserlerinin yüzde 65'i ve vulva kanserlerinin yüzde 50'si HPV ile ilişkilendirilmiştir. Kadın tarafında en büyük yük rahim ağzındadır ve bu kanser, tarama ile öncü lezyon evresinde yakalanabilen nadir kanserlerden biridir.


Erkek tarafında penis kanseri seyrektir ve bir kısmı HPV ile ilişkilidir. Erkeklerde ağız HPV sıklığı da kadınlardan yüksektir: ABD NHANES verisinde erkeklerde yüzde 10,1, kadınlarda yüzde 3,6 bulunmuştur (Gillison ve ark., 2012).


Erkekteki seyir ve partner yönetimini erkekte HPV seyri yazımda anlattım.

HPV Tanısı Kadında ve Erkekte Nasıl Konur?


Kadında HPV tanısı rahim ağzından alınan örnekte smear (Pap testi) ve HPV DNA testiyle konur; anormal sonuçta kolposkopi ve gerekirse biyopsi yapılır. Erkekte onaylı bir HPV tarama testi yoktur; CDC kılavuzu erkeklerde rutin HPV testini önermez, tanı görünür lezyonun muayenesiyle konur (Workowski ve ark., 2021).


Erkekte siğil tanısı çoğunlukla muayeneyle konur. Görünüm tipik değilse, lezyon pigmentli, sertleşmiş, kanayan ya da tedaviye yanıt vermiyorsa biyopsi gerekir. Siğille karışabilen penisin inci papülleri gibi zararsız normal yapılar nedeniyle muayenesiz tanı koymamak gerekir. Fotoğraf üzerinden ya da internetteki görsellerle karşılaştırarak yapılan kendi kendine tanı, gereksiz kaygıya ya da gereksiz tedaviye yol açabilir.


Kadınlarda test sonuçlarının yorumu yaşa ve önceki sonuçlara göre değişir. HPV DNA testi, smear ve kolposkopi sonuçlarının ne anlama geldiğini HPV DNA testi yazımda ayrıntılı açıkladım.

HPV Nedir Bilindikten Sonra Tedavi ve Korunma Nasıl Planlanır?


HPV'nin kendisini ortadan kaldıran bir ilaç yoktur; tedavi virüsün yol açtığı siğil ya da hücresel değişikliğe yöneliktir. CDC kılavuzu siğillerde kriyoterapi, cerrahi çıkarma ve hasta tarafından uygulanan kremleri; rahim ağzı lezyonlarında ise kılavuz temelli takip ve gerekirse eksizyonu önerir (Workowski ve ark., 2021).


Korunmada en güçlü araç aşıdır. ACIP aşıyı rutin olarak 11-12 yaşta, 9 yaştan itibaren önerir; 26 yaşına kadar telafi aşısı, 27-45 yaş arasında ise hekimle ortak karar önerir (Meites ve ark., 2019). İsveç'te 1,6 milyonu aşkın kadının izlendiği kayıt çalışmasında, 17 yaşından önce dört değerli aşı olanlarda invaziv rahim ağzı kanseri insidans oranı 0,12 bulunmuştur (Lei ve ark., 2020).


Prezervatif ve kadınlarda düzenli tarama diğer önemli önlemlerdir. HPV nedir, neden kalıcı olur ve nasıl izlenir sorularının cevabını bilen hasta, gereksiz kaygı yerine doğru takibi seçebilir.


Aşının kimlere ve kaç doz uygulandığını HPV aşıları sayfamızda bulabilirsiniz.

HPV Hakkında Sık Sorulan Sorular


HPV tamamen iyileşir mi?

HPV enfeksiyonlarının çoğu bağışıklık sistemi tarafından kendiliğinden temizlenir ve virüs testte artık saptanmaz. Kadın kohortunda yeni enfeksiyonların ortanca süresi 8 ay, erkek kohortunda 7,52 ay bulunmuştur (Ho ve ark., 1998; Giuliano ve ark., 2011). Kalıcı olan az sayıdaki enfeksiyon ise düzenli takip gerektirir.


HPV pozitif olmak kanser olacağım anlamına mı gelir?

Hayır, HPV pozitif olmak kanser olacağınız anlamına gelmez. Enfeksiyonların çoğu aylar içinde geçer; risk, yüksek riskli bir tipin yıllarca kalıcı olmasıyla ortaya çıkar. Ho ve arkadaşlarının çalışmasında kalıcı yüksek riskli enfeksiyon anormal smear riskini artırmıştır (Ho ve ark., 1998); bu nedenle takip planı önemlidir.


HPV aşısı kimlere yapılmalı?

ACIP önerisine göre HPV aşısı kız ve erkek çocuklara rutin olarak 11-12 yaşta, 9 yaştan itibaren uygulanabilir; 26 yaşına kadar aşılanmamış herkese telafi aşısı önerilir. 27-45 yaş arasında aşı herkese önerilmez, ancak yeni enfeksiyon riski olan kişilerde hekimle ortak kararla yapılabilir (Meites ve ark., 2019).


Prezervatif HPV'ye karşı tam koruma sağlar mı?

Hayır, prezervatif tam koruma sağlamaz, fakat riski belirgin azaltır. Winer ve arkadaşlarının kohortunda partneri her ilişkide prezervatif kullanan kadınlarda HPV sıklığı yaklaşık üçte bir düzeyine inmiştir (Winer ve ark., 2006). Skrotum, kasık ve vulva derisi örtülmediği için bulaş yine mümkündür.


HPV erkeklerde de tehlikeli mi?

Erkeklerde HPV çoğunlukla belirtisiz geçer, ancak siğillere ve seyrek olarak penis, anüs ve orofarenks kanserlerine yol açabilir. HIM kohortunda HPV 16 enfeksiyonu erkeklerde ortanca 12,19 ay sürmüştür (Giuliano ve ark., 2011). Erkek ayrıca virüsü partnerine aktarabildiği için aşı ve muayene erkekler için de önemlidir.


HPV bulaştığını nasıl anlarım?

HPV çoğu zaman belirti vermediği için bulaştığı anı anlamak genellikle mümkün değildir. CDC kılavuzuna göre kadınlarda tanı yaşa uygun smear ve HPV DNA testiyle, erkeklerde ise siğil gibi görünür bir lezyonun muayenesiyle konur (Workowski ve ark., 2021). Peniste, vulvada ya da makat çevresinde yeni bir kabarıklık fark ederseniz muayene olun.


Bu içerik yalnızca bilgilendirme amaçlıdır, tanı ve tedavi yerine geçmez. Şikâyetiniz varsa hekiminize başvurun.

İletişim

Op. Dr. Niyazi Umut Özdemir · Üroloji Uzmanı

Adres: Fener Mah. Bülent Ecevit Bulv. No:23 Kanyon Plaza K:4 D:7, Muratpaşa / Antalya

Telefon: 0242 323 17 77

WhatsApp: 0505 525 24 22

Çalışma saatleri: Pazartesi-Cuma 09:00-17:30, Cumartesi 09:00-12:00

ORCID: 0000-0002-6457-4770


Kaynaklar

  1. Workowski KA, Bachmann LH, Chan PA, ve ark. Sexually Transmitted Infections Treatment Guidelines, 2021. MMWR Recomm Rep. 2021;70(4):1-187.

  2. de Sanjose S, Quint WG, Alemany L, ve ark. Human papillomavirus genotype attribution in invasive cervical cancer: a retrospective cross-sectional worldwide study. Lancet Oncol. 2010;11(11):1048-1056.

  3. Chesson HW, Dunne EF, Hariri S, Markowitz LE. The estimated lifetime probability of acquiring human papillomavirus in the United States. Sex Transm Dis. 2014;41(11):660-664.

  4. Ho GY, Bierman R, Beardsley L, Chang CJ, Burk RD. Natural history of cervicovaginal papillomavirus infection in young women. N Engl J Med. 1998;338(7):423-428.

  5. Giuliano AR, Lee JH, Fulp W, ve ark. Incidence and clearance of genital human papillomavirus infection in men (HIM): a cohort study. Lancet. 2011;377(9769):932-940.

  6. Petca A, Borislavschi A, Zvanca ME, ve ark. Non-sexual HPV transmission and role of vaccination for a better future. Exp Ther Med. 2020;20(6):186.

  7. Gilson R, Nugent D, Werner RN, ve ark. 2019 IUSTI-Europe guideline for the management of anogenital warts. J Eur Acad Dermatol Venereol. 2020;34(8):1644-1653.

  8. Winer RL, Hughes JP, Feng Q, ve ark. Condom use and the risk of genital human papillomavirus infection in young women. N Engl J Med. 2006;354(25):2645-2654.

  9. Gillison ML, Broutian T, Pickard RKL, ve ark. Prevalence of oral HPV infection in the United States, 2009-2010. JAMA. 2012;307(7):693-703.

  10. Meites E, Szilagyi PG, Chesson HW, ve ark. Human papillomavirus vaccination for adults: updated recommendations of the Advisory Committee on Immunization Practices. MMWR Morb Mortal Wkly Rep. 2019;68(32):698-702.

  11. Lei J, Ploner A, Elfström KM, ve ark. HPV vaccination and the risk of invasive cervical cancer. N Engl J Med. 2020;383(14):1340-1348.


Son gözden geçirme tarihi: 29 Ekim 2026

Yorumlar


Op Dr Niyazi Umut Özdemir
Op Dr Niyazi Umut Özdemir

Pazartesi -  Cuma     9:00 am - 17:30 pm
Cumartesi                 9:00 am - 12:00 pm
Pazar                          Kapalı

  • Facebook Social Icon
  • Instagram Social Icon
  • X
bottom of page