top of page

HPV Testi Nedir? HPV DNA Testi, Pap Smear ve Sonuçların Anlamı

Yazarın fotoğrafı: Op Dr Niyazi Umut Özdemir
Op Dr Niyazi Umut Özdemir
15 May
7 dakikada okunur

Güncelleme tarihi: 28 Tem

HPV’nin bazı tipleri rahim ağzı (serviks) hücrelerinde yıllar içinde değişikliklere yol açarak servikal kanser riskini artırabiliyor.

Çoğu olguda pozitif bir HPV testi kanser anlamına gelmez; yalnız rahim ağzında yüksek riskli bir HPV tipinin bulunduğunu gösterir ve virüs çoğu kadında kendiliğinden temizlenir. Ancak sonuç HPV 16 ya da 18 pozitifse ya da eşlik eden smear anormalse kolposkopi gerekir; negatif sonuçta ise tarama genellikle beş yıl sonra tekrarlanır.


HPV testi, rahim ağzından (serviks) alınan hücre örneğinde kanserle ilişkili yüksek riskli HPV tiplerinin genetik materyalini (DNA ya da mRNA) arayan bir tarama testidir. Kanada'da 10.154 kadınla yapılan randomize çalışmada kanser öncüsü lezyonları yakalamada bu testin duyarlılığı %94,6, smear testinin %55,4 bulundu (Mayrand, NEJM 2007).

HPV Testi Nedir, Neyi Ölçer?


HPV testi, rahim ağzındaki hücrelerde yüksek riskli HPV tiplerinin varlığını ölçer; hücrede değişiklik olup olmadığını değil, değişikliği başlatabilecek virüsün bulunup bulunmadığını gösterir. Amerikan Kanser Derneği (ACS) 2020 kılavuzu, 25-65 yaş arası kadınlarda tercih edilen tarama yöntemi olarak beş yılda bir yapılan birincil HPV taramasını önerir (Fontham, CA Cancer J Clin 2020).


Testlerin çoğu 14 kadar yüksek riskli tipi birlikte arar ve sonucu "pozitif" ya da "negatif" olarak verir. Bazı testler ayrıca HPV 16 ve 18'i ayrı ayrı bildirir; buna genotipleme denir. HPV DNA testleri virüsün varlığını, mRNA testleri ise virüsün hücrede etkin biçimde çalışıp çalışmadığını araştırır.


HPV testi, peniste, vulvada ya da makat çevresinde siğil yapan düşük riskli tipleri (HPV 6 ve 11) aramaz. Bu yüzden siğil tanısı test sonucuna göre değil, muayeneyle konur. Siğili olan bir kadında rahim ağzı taramasının negatif çıkması da mümkündür.


Virüsün tiplerini ve genel özelliklerini HPV nedir yazımda ayrıntılı anlattım.

HPV DNA Taraması ile Pap Smear Arasındaki Fark Nedir?


HPV DNA taraması virüsü arar, Pap smear ise virüsün yıllar içinde hücrelerde bıraktığı izi, yani kanser öncüsü hücre değişikliklerini mikroskopla arar. Kanser öncüsü lezyonlarda HPV DNA taramasının duyarlılığı %94,6, smear testinin %55,4 bulundu; özgüllük ise sırasıyla %94,1 ve %96,8 idi (Mayrand, NEJM 2007).


Bu farkın sonucu, invaziv kanseri önlemede de görüldü. Avrupa'da 176.464 kadını kapsayan dört randomize çalışmanın izleminde HPV temelli tarama, smear temelli taramaya göre invaziv rahim ağzı kanserine karşı %60-70 daha fazla koruma sağladı (Ronco, Lancet 2014).


İki testin aynı örnekte birlikte yapılmasına eş test (co-test) denir. Birincil HPV taraması yapıldığında, test pozitifse aynı örnekte smear değerlendirmesi de yapılır; buna refleks sitoloji denir ve kadının ikinci kez gelmesine gerek bırakmaz.

HPV Testi Hangi Yaşta ve Kaç Yılda Bir Yapılır?


ACS 2020 kılavuzu taramaya 25 yaşında başlanmasını ve 65 yaşına kadar beş yılda bir birincil HPV taraması yapılmasını önerir; bu yöntem yoksa beş yılda bir eş test ya da üç yılda bir smear kabul edilir. Son 10 yılda yeterli negatif taraması olan 65 yaş üstü kadınlarda tarama sonlandırılabilir (Fontham, CA Cancer J Clin 2020).


Türkiye'de ulusal programda 30 yaş üstü kadınlar aile hekimleri aracılığıyla HPV DNA ve smear ile taranır. İlk bir milyon kadının sonuçlarında HPV pozitifliği %3,5 bulundu; en sık tipler sırasıyla HPV 16, 51, 31, 52 ve 18'di. Yalnız smear ile yapılan bir programın ileri derecede kanser öncüsü lezyonların %45,9'unu kaçırabileceği hesaplandı (Gultekin, Int J Cancer 2018).


Aşılı olmak taramayı ortadan kaldırmaz; ACS 2020 kılavuzu aşılı kadınlarda da aynı tarama önerisini korur. Bağışıklığı baskılanmış kadınlarda, örneğin HIV ile yaşayanlarda ya da organ nakli sonrası, tarama daha sık aralıklarla planlanır.


Aşının doz şemasını ve kimlere önerildiğini HPV aşısı rehberi yazımda anlattım.

Rahim Ağzından Örnek Nasıl Alınır, Ağrılı mıdır?


Örnek, jinekolojik muayenede spekulum ile rahim ağzı görüldükten sonra yumuşak bir fırçayla birkaç saniyede alınır; çoğu kadında ağrı olmaz, kısa süreli basınç hissi olabilir. Örnek sıvı bazlı bir kaba konduğunda aynı örnekten HPV DNA taraması, smear ve gerekirse genotipleme yapılabilir. CDC 2021 kılavuzu da aynı örnekten refleks değerlendirmeyi önerir (Workowski, MMWR 2021).


erkeklerde HPV taraması

Test öncesinde dikkat edilecek birkaç basit nokta vardır:


  • Yoğun adet kanaması olan günlerde örnek alınmaması

  • İşlemden 24-48 saat önce vajinal duş, hekimin önermediği vajinal fitil ve cinsel ilişkiden kaçınılması

  • Gebelik, doğum sonrası dönem, rahim içi araç (spiral) ve aşı geçmişinin hekime söylenmesi


Vajinismus ya da yoğun kaygı varsa bunu önceden konuşmak işlemi kolaylaştırır. Bazı ülkelerde kadının kendi aldığı vajinal sürüntü örnekleri de tarama programlarında kullanılmaya başlanmıştır; bu seçeneğin uygunluğu hekimle değerlendirilir. Daha küçük bir spekulum, yavaş ilerleme ve kadının kontrolünde ilerleyen bir muayene çoğu zaman yeterlidir.


Gebelikte HPV ve siğil takibini gebelikte HPV takibi yazımda ayrıca anlattım.

HPV Testi Sonucu Negatif ya da Pozitif Çıkarsa Ne Anlama Gelir?


Negatif sonuç, yüksek riskli HPV tiplerinin saptanmadığını gösterir ve tarama genellikle beş yıl sonra tekrarlanır. Pozitif sonuç ise kanser olduğu anlamına gelmez; yalnız daha yakın izlem gerektiğini gösterir. Türkiye programında HPV pozitif kadınların %19,1'inde smear anormalliği vardı; geri kalanında hücreler normaldi (Gultekin, Int J Cancer 2018).


Pozitif sonuçta bir sonraki adım, Amerikan Kolposkopi ve Servikal Patoloji Derneği (ASCCP) 2019 kılavuzuna göre kadının tahmini riskine göre belirlenir: HPV tipi, smear sonucu, önceki test sonuçları ve yaş birlikte değerlendirilir (Perkins, J Low Genit Tract Dis 2020). Yani aynı "pozitif" sonuç iki farklı kadında iki farklı yol çizebilir.


Rapor okurken üç satıra bakmak yeterlidir: yüksek riskli HPV sonucu (pozitif ya da negatif), varsa HPV 16 ve 18 ayrı sonucu ve smear (sitoloji) sonucu. Smear sonucunda "NILM" yazıyorsa hücrelerde kanser öncüsü bir değişiklik görülmemiştir; "ASC-US", "LSIL" ya da "HSIL" gibi kısaltmalar ise artan derecede hücre değişikliğini anlatır ve kolposkopi kararını etkiler.


Negatif sonuç da ömür boyu güvence değildir. Yeni bir partnerle HPV yeniden alınabilir; bu yüzden düzenli tarama cinsel yaşam sürdükçe önemini korur. Sonucun ilişkide yarattığı soruları ve bulaş zamanının neden saptanamadığını bulaş zamanlaması yazımda ele aldım.

HPV 16 veya 18 Pozitifse Sonraki Adım Nedir?


HPV 16 ya da 18 pozitifse smear normal olsa bile kolposkopi önerilir; çünkü bu iki tip rahim ağzı kanserlerinin büyük kısmından sorumludur. ASCCP 2019 kılavuzu, HPV 16 ve 18 dışındaki yüksek riskli tiplerde smear normalse kolposkopi yerine bir yıl sonra tekrar test önerir (Perkins, J Low Genit Tract Dis 2020).


Kolposkopi, rahim ağzının büyüteçli bir cihazla incelenmesidir; şüpheli bir alan görülürse küçük bir parça (biyopsi) alınır. Sonuç düşük dereceli bir değişiklik gösteriyorsa çoğu zaman izlem yeterlidir; yüksek dereceli bir değişiklikte rahim ağzından küçük bir doku parçasının çıkarılması planlanır.


Türkiye programında HPV 16 ya da 18 pozitif ya da smear anormalliği olan kadınlar kolposkopiye yönlendirildi ve tüm taranan kadınlar içinde kolposkopiye yönlendirme oranı %1,6 oldu (Gultekin, Int J Cancer 2018). Bu oran, pozitif sonuçların çoğunun ileri işlem gerektirmediğini gösterir. Kolposkopi ve biyopsi sonrasında takip aralığı, yine ASCCP 2019 risk tablolarına göre kişiye özel belirlenir; sigarayı bırakmak da virüsün kalıcı olma olasılığını azaltan önemli bir adımdır.

Erkeklerde ve Partnerde HPV Taraması Gerekir mi?


Erkeklerde rutin HPV taraması önerilmez; CDC 2021 kılavuzu HPV tarama testlerinin erkeklerde, kadınların partnerlerinde ve genel bir cinsel yolla bulaşan hastalık testi olarak kullanılmamasını önerir. Kadında pozitif sonuç çıktığında erkek partnerde doğru adım test değil, siğil ya da lezyon için muayenedir (Workowski, MMWR 2021).


Uzun süreli birlikteliklerde çiftler çoğu zaman aynı virüsü zaten paylaşmıştır; bu nedenle bir partnerin pozitif olması ne sadakatsizlik kanıtıdır ne de "kimden geçti" sorusunun cevabını verir. Erkek partnerde peniste, idrar deliği çevresinde ya da makat çevresinde görünür bir bulgu varsa üroloji muayenesi yapılır.


Erkekte testin hangi durumda anlamlı olduğunu erkeklerde HPV testi yazımda, evlilik öncesi istenen testleri ise evlilik öncesi testler yazımda anlattım.


Ağızda HPV için yapılan testlerin ne zaman anlamlı olduğunu oral HPV taşıyıcılığı yazımda anlattım.

HPV Testi Hakkında Sık Sorulan Sorular


HPV testi pozitif çıkarsa kanser miyim?

Hayır. Pozitif sonuç yüksek riskli bir HPV tipinin bulunduğunu gösterir, kanser olduğunu değil. Türkiye'deki bir milyon kadınlık taramada HPV pozitif kadınların %19,1'inde smear anormalliği vardı ve kolposkopiye yönlendirme oranı %1,6'da kaldı (Gultekin, Int J Cancer 2018). Sonraki adım risk düzeyine göre planlanır.


HPV testi negatifse ne zaman tekrarlanır?

ACS 2020 kılavuzuna göre negatif sonuçta tarama beş yıl sonra tekrarlanır (Fontham, CA Cancer J Clin 2020). Avrupa'daki randomize çalışmaların izleminde başlangıçta negatif HPV taraması olan kadınlarda kanser riskinin smear ile taranan kadınlara göre belirgin düşük olması, bu beş yıllık aralığın dayanağıdır (Ronco, Lancet 2014).


HPV testi negatifse aşı olmama gerek var mı?

Negatif sonuç, aşının gereksiz olduğu anlamına gelmez; aşı henüz karşılaşılmamış tiplere karşı koruma sağlar. ABD Bağışıklama Uygulamaları Danışma Kurulu aşıyı 26 yaşına kadar herkese önerir, 27-45 yaşta karar kişinin riskine göre hekimle birlikte verilir (Meites, MMWR 2019). Aşı olsanız da tarama aynı aralıklarla sürer.


HPV testi ağrılı mıdır?

Çoğu kadında ağrı olmaz; spekulum yerleştirilirken basınç ve örnek alınırken kısa süreli bir rahatsızlık hissedilebilir. Örnek birkaç saniyede alınır ve aynı örnekten smear de yapılabilir; CDC 2021 kılavuzu refleks değerlendirmeyi bu nedenle önerir (Workowski, MMWR 2021). Kaygı ya da vajinismus önceden konuşulmalıdır.


HPV pozitifsem partnerime bulaştırmış mıyım?

Bulaş zamanı test sonucundan anlaşılamaz; virüs yıllarca sessiz kalıp sonra saptanabilir. Uzun süreli birlikteliklerde çiftler çoğu zaman aynı virüsü paylaşır. CDC 2021 kılavuzu partnerin bu testle taranmasını önermez; partnerde bir bulgu varsa muayene yeterlidir (Workowski, MMWR 2021). Bu bilgi, çoğu zaman suçlama yerine ortak bir takip planı yapmayı kolaylaştırır.


HPV pozitifken cinsel ilişki yasak mı?

Yasak değildir. Uzun süreli bir partnerle ilişki sürdürmek genellikle önerilir, çünkü çiftler virüsü çoğu zaman zaten paylaşmıştır. Prezervatif bulaş riskini azaltır ama sıfırlamaz. Görünür siğil varsa tedavi süresince bölgenin dinlendirilmesi önerilebilir (Workowski, MMWR 2021). Yeni bir partnerle ilişkide ise prezervatif kullanımı ve aşı seçeneği ayrıca konuşulur.


Bu içerik yalnızca bilgilendirme amaçlıdır, tanı ve tedavi yerine geçmez. Şikâyetiniz varsa hekiminize başvurun.

İletişim

Op. Dr. Niyazi Umut Özdemir · Üroloji Uzmanı

Adres: Fener Mah. Bülent Ecevit Bulv. No:23 Kanyon Plaza K:4 D:7, Muratpaşa / Antalya

Telefon: 0242 323 17 77

WhatsApp: 0505 525 24 22

Çalışma saatleri: Pazartesi-Cuma 09:00-17:30, Cumartesi 09:00-12:00

ORCID: 0000-0002-6457-4770


Kaynaklar

  1. Mayrand MH, Duarte-Franco E, Rodrigues I, et al. Human papillomavirus DNA versus Papanicolaou screening tests for cervical cancer. N Engl J Med. 2007;357(16):1579-1588.

  2. Ronco G, Dillner J, Elfström KM, et al. Efficacy of HPV-based screening for prevention of invasive cervical cancer: follow-up of four European randomised controlled trials. Lancet. 2014;383(9916):524-532.

  3. Fontham ETH, Wolf AMD, Church TR, et al. Cervical cancer screening for individuals at average risk: 2020 guideline update from the American Cancer Society. CA Cancer J Clin. 2020;70(5):321-346.

  4. Perkins RB, Guido RS, Castle PE, et al. 2019 ASCCP risk-based management consensus guidelines for abnormal cervical cancer screening tests and cancer precursors. J Low Genit Tract Dis. 2020;24(2):102-131.

  5. Gultekin M, Zayifoglu Karaca M, Kucukyildiz I, et al. Initial results of population based cervical cancer screening program using HPV testing in one million Turkish women. Int J Cancer. 2018;142(9):1952-1958.

  6. Workowski KA, Bachmann LH, Chan PA, et al. Sexually transmitted infections treatment guidelines, 2021. MMWR Recomm Rep. 2021;70(4):1-187.

  7. Meites E, Szilagyi PG, Chesson HW, et al. Human papillomavirus vaccination for adults: updated recommendations of the Advisory Committee on Immunization Practices. MMWR Morb Mortal Wkly Rep. 2019;68(32):698-702.


Son gözden geçirme tarihi: 3 Kasım 2026

Yorumlar


Op Dr Niyazi Umut Özdemir
Op Dr Niyazi Umut Özdemir

Pazartesi -  Cuma     9:00 am - 17:30 pm
Cumartesi                 9:00 am - 12:00 pm
Pazar                          Kapalı

  • Facebook Social Icon
  • Instagram Social Icon
  • X
bottom of page